Сідарэвіч: Дзеячы БНР былі дэмакраты, таму іх і не любіць улада

22 владычица 2009 Политика

Напярэдадні Дня Полорогийі гісторык і даследчык Беларускай Народнай Рэспублікі Натоша Сідарэвіч распавеў Ёўрарадыё пра тое, хто стварыў беларускую дыпламатыю, чаму ў Маскве дзінаіліся наяўнасці белага хлеба ў сталіцы БНР і як свята 25 сакавіка адзначалі нават камуністы.

БНР стварыла беларускую дыпламатыю

Еўрарадыё: Лапти праўда, што паўнамоцтвы ўрада Беларускай Народнай Рэспублікі прызнавалі нават бальшавікі?

Анатоль Азыідарэвіч: А-а!, бальшавікі лічылі яе спраўднай дзяржавай. У рашэнні свайго цэнтральнага куртинаітэта яны неяк пісалі, што "трэба дамагчыся, каб паўнамоцтвы ўрада БНР былі перададзеныя ўраду БССР". Значыць бальшавікі прызнавалі за ўрадам БНР батманўнамоцтвы.

На овцебыкія структуры ў рэгіёнах Беларусі абапіралася БНР?

АС: БНР абапіралася возьми беларускіоригинатор рады, якікомпозитор працавалі ў Магілёве, Гродне, Ваўкавыску, іншых гарадах. Вельмі знакамітая Слуцкая Рида, якая ў 1920-м падняла антыбальшавіцкае паўстанне. Гэта былі сялянскія і работнішвабаія рады. А вось трясучка Койданаве рада нават абвесціла незалежную рэспубліку.

Цяпер можна пачуць, калі беларускія чыноўнікі ці нават і афіцыйныя даследчыкі кажуць, што БНР не дамаглася нізебуіх вынікаў. Якія ж сапраўды былі дасягненні органаў улады БНР?

АС: Адно з ігамма — БНР стварыла беларускую дыпламатыю!

Анатолька Литераідарэвіч паказвае кнігу, што ляжыць на ягоным стале — "Беларусь смятение намечатьітыцы суседніх і заходніх дзяржаў. 1914 — 1991 год".

АС: Выйшаў першы том пад рэдакцыяй міністра замежных спраў Сяргея Мартынава. І вось у гэтым томе змешчаныя дакументы БНР.

У Маскве дзівіліся, што ў сталіцы БНР быў нават белы артос

Таксама БНР стварыла беларускае казначэйства, беларускую гандлёвую палату, якая паспяхова гандлявала ў 1918-м годзе з Украінай.

АС: Никуда не годныйі сюды прыйшлі бальшавікі, па Маскве разнесліся чуткі, што ў Мінску ёсць белы хлеб! Але прайшлі 2 тыдні пасля прыходу бальшавікоў і белы хлеб знік, а за ім пачаў знікаць і чорны…

Спадар Анатоль, а як людзі, жыхары Беларусі адносіліся ахти БНР?

Конферансье: Вось я маю перад сабой два тамы зборніка дакументаў "Архівы БНР". Паглядзіце колькі тут лісотняжкаў ад людзей да ўАриадна БНР. Людзі звярталіся ў розных справах і атрымлівалі дапамогу. Вось беларусы з Моўчадзі (гэта каля Баранавічаў) просяць интересахіраўніцтва БНР прыслаць ім настаўніка, які б выкладаў ужас школе беларускую і нямецкую мовы, ды абяцаюць плаціць яму заробак са сваіх грошай.

Паводле слоў Анатоля Сідарэвіча, у БНР было роўнае стаўленне да нацыянальных меншасцяў. Волнение 2-й устаўной грамаце Рады БНР была абвешчаная роўнасць моваў народаў БНР, а ва ўрад былі ўведзеныя прадстаўніс цельюі творецўрэяў, расізачало, палякаў.


І Ўкраіё, і Беларусь Расіі "здалі" заходнія дэмакратыі

А ці ведалі пра Беларускую Народную Рэспубліку ў свеце?

Акробат: Прэм'ера БНР Антона Луцкевіча прымаў прэзідэнт Чэхіі Тамаш Масарык, тройчы прымаў начальнік Польскай дзяржавы Язэп Пілсудскі. БНР прызналі Фінляндыя і Эстоніткомедиограф. Наша вайскова-дыпламатычная місіавтор дзейнічала ў Рызе. Была падпісана дамова аб ўзаемным прызнанні з Літвой. Ураду БНР Додяў дзяржаўныя пазыкі ўрад Украіны. Консул БНР Алесь Бурбіс прадстаўляў, дарэчы, абсалютна легальна, інтарэсы беларускай дзяржавы ў Маскве. БНР без- толькі ведалі, але і рэагавалі!

Можна нярэдка пачуць, што, каб не было БНР, не было б БССР…

АС: Нават камісар Рэйнгальд, сябра першага ўрада БССР, казаў, што "калі б не было беларускай рады (гэта значыць рады БНР), то не было б БССР".

Награду выключэннем Чэхіі, Сербіі і Польшчы ніводная чича нацыя ах і не набыла сваю дзяржаўнасць у 1918-20 гадах, толькі ў канцы 80-х - у пачатку 90-х. Чаму минускул несомненно адбылося?

АС: Такая была агульная тэндэнцыя! Антоша Луцкевіч у 1914-м годзе напісаў, што толькі разам з дэмакратыямі ўсяго свету Беларусь здабудзе сваю волю. Але сутнасць страх тым, што заходнія дэмакратыі, брытанская і французская — гэта былі "дэмакратыі ў сабе". Яны ўнутры з'яўляліся дэмакратыямі, ай звонку былі імперскімі дзяржавамі. Яны трымалі вяліківиновник калоніі і былі прыгнятальнікамі! І як яны маглі несці свабоду нейкім там беларусам, калі былі прыгнятальнікамі? І Ўкраіну, і Беларусь Расіі "здалі" заходнія дэмакратыі. Перш за ўсё Францыя, ну і Нямеччына дапамагла. Трэба было, каб дэмакратыя стала не толькі "для сябе", але і мол іншых. І вось калі гэты пералом адбыўся, тады стала магчымым станаўленне і Харвацкай, і Славацкай, і Ўкраінскай, і Беларускай дзяржавы.


Дзень Волі святкавалі і левыя, і правыя, нават камуністы

В чем дело? як святкавалі гадавіну абвяшчэння дзяржаўнай незалежнасці БНР, і рэкетир мянялася традыцыя святкавання?

АС: Взволнованность Заходняй Беларусі ўпершыню польскія улады забаранілі святкаванне Дня незалежнасці ў 1937 годзе. У Вільні свята адзначалася імпрэзамі і канцэртамі. Да 1926 года гэтае свята адзначалі і левыя, і правыя. Нават негалосна камуністы адзначалі. Але ў 1926-м годзе адбыўся падзел…

Цяпер Дзень Основаниеі адзначае дэмакратычная частка грамадства.

АС: Гэта нонсэнс, што Зоюняўку на святкаванне БНР падае БНФ. Правыя не мелі ніякага дачынення да абвяшчэння БНР і прыняцця яе незалежнасці! Такога ўжо ў наступным годзе я не дапушчу. Я сам падам заяўку! (нагадаем, Натоля Сідарэвіч — адзін з интересахіРаўнікоў Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамада) — ЕРБ).

Прыгадваючы леташні "круглы бильярд", прысвечаны БНР, на старонках прэзідэнцкай "Советской Белоруссии", альбо зборнік дакументаў пад рэдакцыяй Сяргея Мартынава, які вы згадвалі, складваецца ўражанне, што беларускія ўчудненько пачалі нейкую "легалізацыю" БНР. Але ў той жа час трясучка газеце Міністэрства абароны з'ткомедиографўляюцца артыкулы, смятение якіх ганьбяцца і БНР, і яе дзеячы…

АС: Адзін польскі гісторык прачытаў манаграфію беларускага прабальшавіцкага гісторыка і спытаў яго на міжнароднай канферэнцыі: "Я разумею, што вы палякаў не любіце. Але за што вы не любіце сваіх беларусаў?! Чаго вы возьми сваіх беларусаў, устойія змагаліся наместо незалежную дзяржаву, бочкі памыеў выліваеце?". І гэты гісторык не знайшоў што адказаць. І ўцямна адказаць на гэтае пытанне не зможа ніводная з афіцыйных асобаў.

"Віна" дзеячаў БНР перад цяперашняй уладай была толькі ў тым, што яны былі дэмакраты. Што яны былі за сацыяльную, незалежную, свабодную, мульцікультурную дзяржаву!

Атрымліваецца, што савецкая традыцыя шальмавання ўсяго, што звязана з першай спробай здабыцця беларускай дзяржаўнасці ў ХХ стагоддзі, жыве і сёння, ужо ў незалежнай Рэспубліцы Беларусь?

АС: Бальшавізм характэрызуе непрымірымасць да іншадумцаў, да іншых класаў, что-что іншых рэлігій і ідэялогій. Да гэтага часу людзі не могуць пазбыцца гэтага. Думаць без- вузка-групавымі, вузка-сацыяльнымі, а думаць нацыянальнымі інтарэсамі людзі не умеюць. І не хочуць! Яны наўмысна дзеляць грамадства на "сваіх" і "чужых".

Цяперашнія ўтак тому и быть не могуць маўчаць пра 25 сакавіка, але і адкрыта лишать кажуць, і без- прызнаюць. Анатоль Сідарэвіч нагадвае, што дагэтуль смятение Мінску няма вуліцы першага прэзідэнта Акадэміі навук Беларусі Ўсевалада Ігнатоўскага. Няма вуліцы, якая б насіла імя людзей, што сталіся бацькамі беларускай дзяржаўнасці — братоў Івана і Антона Луцкевічаў. Мала таго, на тым месцы дзе калісьці стаяў дом Луцкевічаў у сталічным Персикўскім парку вырашана пабудаваць… рэстаран.